އަންދާޒާތަކާއި މީޑިއާގެ ސުރުޚީތަކުން ޑޮލަރުގެ އަގު އުފުލެނީ ކިހިނެއް؟

މުހައްމަދު ރިފާއު2026 އޯގަސްޓު 12

ބޭރު ފައިސާގެ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު ކަނޑައެޅެނީ ހަމައެކަނި އިޤްތިޞާދީ އަސާސްތަކާއި އިމްޕޯޓް-އެކްސްޕޯޓުގެ ހިސާބުތަކަށް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އިޤްތިޞާދީ މާހިރުންނާއި ބޭރު ފައިސާއާ ބެހޭ ދިރާސާވެރިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މާކެޓުގައި އުފެދޭ މާކެޓް ޕެނިކް، މީޑިއާތަކުގެ ނުރައްކާތެރި ސުރުޚީތަކާއި، އަދި ވިޔަފާރިވެރިންގެ އަންދާޒާތަކަކީ ޑޮލަރުގެ އަގު އުފުލުމަށް މެދުވެރިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ޑްރައިވަރެވެ.

ސެލްފް-ފުލްފިލިންގ ޕްރޮފެސީ އަދި ހޯޑިންގ

އިޤްތިޞާދީ އިލްމުގައި "ސެލްފް-ފުލްފިލިންގ ޕްރޮފެސީ" ނުވަތަ "އަމިއްލައަށް ހަޤީޤަތަކަށްވާ ބިރުވެރިކަން" ގެ މާނައަކީ، ކަމެއް ވެދާނެކަމަށް ހީކޮށް އާންމުން އަމަލުކުރާ ގޮތުން އެކަމެއް ހަޤީޤަތަކަށް ވުމެވެ.

• ޕެނިކް ބައިއިންގ: މީޑިއާއެއްގައި "ޑޮލަރު ތަދިވަނީ"، "ރިޒާވް ހުސްވަނީ" ނުވަތަ "ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު އުފުލެނީ" ކަމަށް ބުނެ ސުރުޚީއެއް ޖެހުމާއެކު، އާންމުންނާއި ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ޤަބޫލުކުރެވެނީ މާދަމާ ޑޮލަރު ލިބުން މިއަދަށްވުރެ ދަތިވާނެ ކަމަށެވެ.
• ޑޮލަރު ހިފެހެއްޓުން: ޑޮލަރު ލިބެން ހުންނަ ފަރާތްތަކުން (އެކްސްޕޯޓަރުންނާއި، ގެސްޓްހައުސްތަކާއި، ކަޅު ބާޒާރުގެ ވިއްކުންތެރިން) އަގު އިތުރަށް މައްޗަށް ދާނެކަމުގެ އުންމީދުގައި ޑޮލަރު މާރުނުކޮށް ހިފަހައްޓައެވެ.
• އެދޭ މިންވަރު މައްޗަށް ދިއުން: ބޭނުންވާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް، ކުރިއަށް އޮތް މަސްތަކަށް ބޭނުންވާ ޑޮލަރުވެސް އެއްފަހަރާ ގަންނަން އުޅުމުން ބާޒާރުގައި ޑޮލަރު ލިބުން ދަތިވެ، އަގު އުފުލެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ބާޒާރަށް މީޑިއާއާއި އަންދާޒާތަކުން ކުރާ އަސަރު

ރާއްޖެއަކީ ރަސްމީ ރޭޓް 15.42 ރުފިޔާގައި ހިފެހެއްޓިފައިވާ ނިޒާމެއް އޮންނަ ޤައުމަކަށް ވުމުން، ރަސްމީ ބޭންކިންގ ނިޒާމުން ޑޮލަރު ލިބުން ތަދިވާ ކޮންމެ ދަނޑިވަޅެއްގައި "ކަޅު ބާޒާރު" ނުވަތަ ޕެރެލަލް މާކެޓް އުފެދެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި މީޑިއާގެ ސުރުޚީތަކުން ޑޮލަރުގެ އަގަށް އަސަރުކުރާ މައިގަނޑު ގޮތްތައް:

• ރިޒާވާއި ދަރަނީގެ ޚަބަރުތައް: ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ރިޒާވް ދަށްވިކަމުގެ ނުވަތަ ބޭރު ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ސުންގަޑި ކައިރިވިކަމުގެ ޚަބަރުތައް ފެތުރުމުން، ވިޔަފާރިވެރިން ކަޅު ބާޒާރުގައި ކޮންމެ އަގެއް ދީފައިވެސް ޑޮލަރު ގަންނަން ފަށައެވެ.
• ސިޔާސީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ނުތަނަވަސްކަން: މާލީ އިދާރާތަކުން (އެމްއެމްއޭ/ފިނޭންސް) ރަސްމީކޮށް މައުލޫމާތު ދިނުން ލަސްވާ ހާލަތްތަކުގައި، އަންދާޒާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ލިޔެވޭ ޚަބަރުތަކުން ބާޒާރުގެ އިތުބާރު ގެއްލިގެންދެއެވެ.
• ސޯޝަލް މީޑިއާ ގްރޫޕްތައް: ޓެލެގްރާމް އަދި ވައިބާ ގްރޫޕްތަކުގައި ޑޮލަރު ވިއްކާ މީހުން ގަސްދުގައި އަގު މަތިކޮށް މެސެޖުތައް އާންމުކުރުމުން، މީޑިއާތަކުން އެއީ "ބާޒާރުގެ ހަޤީޤީ އަގު" ކަމަށް ބަލައި ރިޕޯޓުކުރުމުން އަގު އިތުރަށް އުފުލެއެވެ.

ބައިނަލްއަޤްވާމީ ތަޖުރިބާ: އެހެން ޤައުމުތަކުގައި މީޑިއާއާއި ސްޕެކިއުލޭޝަން

ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަން ދިމާވާ އެހެން ޤައުމުތަކުގައިވެސް މީޑިއާގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ފެނިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ.

• ސްރީލަންކާ (2022): އިޤްތިޞާދީ ހީނަރުކަމުގެ ތެރޭގައި "ރުފިޔާގެ އަގު ވެއްޓެނީ" ކަމަށް ބުނެ ފެތުރުނު ޚަބަރުތަކާއެކު، އާންމުން ވަގުތުން ލަންކާ ރުޕީސް ޑޮލަރަށް ބަދަލުކުރަން ފެށިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު އިންތިހާއަށް މައްޗަށް ގޮސް އިޤްތިޞާދު އިތުރަށް ގޯސްވިއެވެ.
• އާޖެންޓީނާ ("Blue Dollar"): އާޖެންޓީނާގައި ރަސްމީ ރޭޓާއި ކަޅު ބާޒާރުގެ ("ބްލޫ ޑޮލަރު") އަގުގެ ތަފާތު ބޮޑުވަނީ އިންފްލޭޝަނާ ބެހޭ ގޮތުން މީޑިއާއިން ގެނެސްދޭ ޚަބަރުތަކާއި ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އަންދާޒާތަކުންނެވެ.
• ނައިޖީރިއާ އަދި މިޞްރު: ނައިޖީރިއާގެ "ނާއިރާ" އާއި މިޞްރުގެ "ޕައުންޑް" ގެ އަގު ވެއްޓުމުގައި މީޑިއާތަކުން ފަތުރާ ނުރައްކާތެރި އަންދާޒާތަކާއި، ބާޒާރުގައި ފައިސާ ހުސްވާކަމަށް ބުނެ ދެކެވޭ ވާހަކަތަކުގެ ދައުރު ބޮޑެވެ.

އިޤްތިޞާދީ މާހިރު ރޮބާޓް ޝިލާގެ "ނެރޭޓިވް އިކޮނޮމިކްސް" ނަޒަރިއްޔާ ބުނާގޮތުން، އިޤްތިޞާދީ ބޮޑެތި ބަދަލުތައް އަންނަނީ ހަމައެކަނި އިންޓްރެސްޓް ރޭޓަށް ނުވަތަ ފައިސާގެ ޗާޕަށް އަންނަ ބަދަލަކުންނެއް ނޫނެވެ. މީހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކާއި މީޑިއާގެ ސުރުޚީތަކުން މީހުންގެ ނަފްސާނިއްޔަތަށް ކުރާ އަސަރުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ޑޮލަރުގެ އަގު އުފުލުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ފައިސާގެ ރިޒާވް އިތުރުކޮށްގެންނެއް ނޫނެވެ. މާކެޓުގައި އޮންނަ އިތުބާރު ދެމެހެއްޓުމަށާއި، ބިރުވެރިކަން އުފެދޭ ގޮތަށް މައުލޫމާތު ފެތުރުން ހުއްޓުވައި، ސަރުކާރާއި މަރުކަޒީ ބޭންކުން ދެފުށް ފެންނަ ގޮތެއްގައި ގަވާއިދުން މައުލޫމާތު އާންމުކުރުމަކީ ޑޮލަރުގެ އަގު އެކަށީގެންވާ މިނެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަށް އޮތް އެންމެ މުހިންމު އެއް މަގެވެ.